Je kunt geen nieuwe strategie uitvoeren met een oude rol

De meeste strategieën mislukken niet omdat het plan slecht is.

Ze mislukken omdat jij nog niet de rol hebt aangenomen die erbij hoort.

Dat is confronterend om te horen. Zeker als je net een dag hebt gespendeerd aan het uitschrijven van je doelen voor dit jaar. Maar het is ook de meest eerlijke verklaring voor waarom plannen goed zijn op papier en niks worden in de praktijk.

Ik heb zelf tientallen plannen gemaakt die er stuk voor stuk fantastisch uitzagen. Ze haalden het daglicht nooit. Na het maken zorgde ik niet voor het ritme dat nodig was om ze waar te maken. Na een tijdje geloofde ik zelf niet meer dat het kon. En dan verzand je weer in de dagelijkse bezigheden, maar nu met frustratie erbij omdat je weet dat het eigenlijk anders moet.

Dat patroon herken ik bij bijna elke ondernemer die ik spreek.

Het reptielenbrein dat alles wil houden zoals het is

Je hebt een reptielenbrein. Iedereen heeft dat. Het is het oudste stukje hersenen dat we hebben en het wil maar één ding: veiligheid.

Die veiligheid heeft drie vormen. De eerste is voortplanting, waar deze podcast niet echt over gaat. De tweede is je lichaam beschermen tegen gevaar. En de derde, en die is hier het meest relevant: alles houden zoals het is. Want verandering kan gevaarlijk zijn.

Dat klinkt rationeel als je het zo opschrijft. In de praktijk werkt het zo.

Goede week gehad. Topomzet. Je hebt ergens een podcast geluisterd over zelfzorg en denkt: ik ga morgenochtend hardlopen. Wekker vroeg gezet, kleren klaargelegd, vroeg naar bed. En dan om zes uur 's ochtends: het is buiten bewolkt, het regent een beetje, je hebt toch al wat personeelsproblemen, en eigenlijk is over twee weken een beter moment want dan begint de zomertijd en wordt het warmer.

Wekker uit. Nog een uur slapen.

Iedereen herkent dit scenario. Misschien niet met hardlopen, maar met iets. Het reptielenbrein is slim en overtuigend. En het werkt het best als je het niet ziet aankomen.

Jij bent je gedachten niet

Hier zit iets wat ik voor mezelf belangrijk vond om echt te begrijpen.

Je hebt gedachten. Je bent ze niet.

Je hebt een reptielenbrein. Je bent het niet.

Dat klinkt misschien filosofisch, maar het is heel praktisch. Want zodra je dat beseft, zie je ook dat je die gedachten kunt opmerken, erkennen, en daarna een beslissing kunt maken wat je ermee doet.

Dat is geen positief denken. Positiever maken van je gedachten werkt niet en slaat nergens op. Maar opmerken dat een gedachte je tegenhoudt, en dan kiezen welke identiteit daarvoor in de plaats komt, dat werkt wel. Dat is wat ik in coachgesprekken bijna altijd terugzie.

Drie gedachten die elk optiekondernemer kent

Laten we het concreet maken.

"Ik doe die oogmeting zelf, dan weet ik zeker dat het goed gaat."

Ik weet zeker dat je deze gedachte herkent. Of je hem nu zelf hebt of een medewerker hem heeft. Het is de bekendste vakmangedachte die er is. Je doet het zelf omdat je dan weet dat het klopt. Want anders...

Maar wie ben je als je zo denkt? Ben je een leider? Of ben je iemand die controle wil houden omdat loslaten voelt als verlies?

"Ik bied hem maar hetzelfde aan als vorig jaar, hij is toch tevreden."

Dit hoor ik vaker bij medewerkers dan bij eigenaren, maar bij eigenaren ook. De klant stelt geen bezwaar, dus alles goed. Maar wie ben jij of die medewerker op dat moment? Bang voor een bezwaar? Of gewoon aardig gevonden willen worden?

"Ik blijf vanavond wat langer om de brillen te slijpen."

Of de winkel te poetsen. Of facturen te betalen. Taken die gedaan moeten worden, zeker. Maar door jou? En op dat moment?

Dit zijn geen rare gedachten. Ze zijn menselijk en herkenbaar. Het punt is alleen: zolang je ze blijft hebben en er naar blijft handelen, kom je niet verder.

Patronen die je ooit hielpen, houden je nu klein

Achter die gedachten zitten overtuigingen. En achter de overtuigingen zitten patronen.

Alles zelf doen: dat werkte ooit. Toen je net begon, moest je alles zelf doen. Er was niemand anders. Het was overleven.

Niet loslaten: dat werkte ooit. Toen het team er nog niet klaar voor was. Toen jij de enige was die het overzicht had.

Ik had een medewerker die vertrok en met tranen in zijn ogen zei: "Jasper, als ik hier wegga, sodemieter hier alles in elkaar."

Hij geloofde dat echt. En dat vond ik indrukwekkend én zorgwekkend tegelijk. Want dat patroon, die overtuiging dat alles van jou afhangt, die zit soms ook dieper bij anderen dan je denkt.

Die patronen hebben jou tot hier gebracht. Letterlijk. Ze hebben je geholpen te overleven, te groeien, vol te houden.

Maar ze brengen je niet verder.

Vakman, manager of leider: je kunt ze niet alle drie tegelijk zijn

Een optiekondernemer heeft grofweg drie rollen. Vakman, manager en leider.

De vakman doet oogmetingen, slijpt brillen, helpt klanten. Vakmanschap is de basis van je bedrijf en je mag er trots op zijn.

De manager maakt roosters, voert overleg, bewaakt processen. Noodzakelijk voor het draaien van de zaak.

De leider bepaalt de richting, trekt nieuwe klanten aan, ontwikkelt het team, bouwt aan de toekomst van het bedrijf.

Het probleem is niet dat je al drie rollen hebt. Het probleem is dat je ze probeert tegelijk te dragen. En dan wint bijna altijd de vakman, want dat is wat het meest urgent aanvoelt. Klant staat te wachten, meting moet gedaan, montuur moet geslagen.

Strategie vraagt om leiderschap. Maar de meeste agenda's zien eruit als die van een vakman.

Wie moet jij zijn om het bedrijf te leiden dat jij zegt te willen?

Dit is de vraag die strategie zou moeten beginnen.

Niet: wat is mijn omzetdoel? Niet: hoeveel oogmetingen moet ik per dag doen? Die vragen komen later en zijn belangrijk, maar ze zijn zinloos als de eerste vraag niet beantwoord is.

Wie moet jij zijn? Welke gedachten horen bij die persoon? Welke rol neem je aan? En welke rol moet je loslaten, ook al voelt dat ongemakkelijk, ook al trekt dat reptielenbrein van je aan je mouw om het bij het oude te laten?

Als je hetzelfde blijft denken, hetzelfde blijft reageren en dezelfde keuzes blijft maken, krijg je hetzelfde resultaat als het afgelopen jaar. Misschien een paar duizend euro meer. Maar dat is het dan ook.

De fundering van je bedrijf ben jij. Niet je plan. Niet je KPI's. Jij.

En als die fundering niet klopt, barst het gebouw vroeg of laat.